كند زكوي را نيز كه مصارف آنرا نبايد محسوب دارد ودر عكس آن محسوب دارد از زكوي ( مسألة 21 ) خراجيكه سلطان ميگيرد نيز بر جنس زكوي وغير آن قسمت كنند ( مسألة 22 ) هر گاه كارى كند كه مدخليت داشته باشند در ميوه چند سال دور نيست كه اجرت آن كار را در سال أول بايد حساب كند هر چند أحوط تقسيم اجرت آن كار است برآن چند سال ( مسألة 23 ) اگر در چيزى شك كند كه از مؤنه زراعت است يا نه نبايد آنرا حساب كنند ( مسألة 24 ) هر گاه درختها يا زراعت ها در جاهاى متعدد يا بلاد متعددة داشته باشد بايد ميوه يا زرع بعض آنرا ببعض ديگر ضم كند كه مجموع آن اگر بقدر نصاب است زكاة آنرا بدهد هر چند وقت حصاد زرع آنها يا چيدن ميوه هاى آنها متفاوت باشد بيك ماه يادو ماه يا زيادتر در صورتيكه از يك سال باشد وبنابر اين هر گاه بعض آنها در وقت تعلق بحد نصاب رسيده باشد زكاة آنرا بدهد وبقيه آنها چه كم باشد يا زياد زكاة آن واجب است واگر حاصل آنچه أول رسيده بحد نصاب نباشد صبر كند تا آنكه با حاصل ديگرى بنصاب برسد آنوقت زكاة آنرا بدهد وهم چنين اگر فرض شود درختى در يك سال دو مرتبه انگور يا خرما دهد كه بايد حساب كند اگر مجموع آنها بحد نصاب رسيده زكوتش را بدهد هر چند وجوب آن خالى از اشكال نيست زيرا كه محتمل است كه ميوه مرتبه ثانيه از سال آينده باشد چنانچه بعضي گفته اند ( مسألة 25 ) هر گاه خرمائي دارد كه بايد زكاة آنرا بدهد جائز نيست كه زكاة آنرا رطب بدهد بعنوان آنكه واجب بر أو رطب است هو چند بقدرى زيادتر بدهد كه بر فرض خشك شدن بقدر زكاة باشد بلي جايز است كه رطب را بعنوان قيمت خرمائي كه براوهست بدهد وهم چنين زكاة مويز را جايز نيست از انگور بدهد مگر بعنوان قيمت آن واگر رطب داشته باشد ميتواند زكاة آن را از رطب بدهد يا زكاة انگور را از انگور بدهد وأيا زكاة خرما يا مويز را از خرما ومويز ديگر بقصد زكاة آن ميتوان داد يا نه دور نيست جايز باشد هر چند أحوط آن است كه از باب قيمت آن بدهد وهم چنين دادن زكاة گندم يا جواز گندم وجو ديگر ( مسألة 22 ) در صورتيكه زكاة جنسي را از همان جنس بعنوان قيمت زكاة يا زيادة يانقيصه دهد ضرر ندارد زيرا كه از باب وفاء است نه معاوضه وربا ( مسألة 27 ) اگر زارع بعد از بلوغ نصاب وتعلق زكاة بميرد بايد زكاة آنرا بدهند واگر پيش از تعلق زكاة بميرد سهم هر كدام از ورثه ازآن كه بحد نصاب رسيده بايد زكوتش را بدهد